Yn ystod y cyfnod clo rwyf wedi dod i adnabod mwy o flodau gwyllt, gloynnod byw ac adar wrth gerdded ar hyd gwahanol lwybrau yn yr ardal a thu hwnt ac wrth ddilyn grŵp Cymdeithas Llên Natur ar facebook a phori yn llyfrau Iolo Williams. Yn ôl Iolo, mae mynd i’r awyr agored ac i ganol byd natur yn’ ffisig meddwl.’ Daeth gweirlôyn y glaw, brych y coed a’r triaglog coch yn enwau newydd imi. Rwyf wedi ceisio ymestyn fy niddordeb ym myd natur ac ehangu fy ngwybodaeth – gobeithio y byddaf yn cofio’r enwau i gyd!!
Yn ystod y cyfnod clo mae rhai pobl wedi bod yn dysgu sgiliau newydd megis dysgu iaith newydd neu wedi bod yn dysgu sut i chwarae offeryn cerdd o’r newydd.
Mae rhai wedi cychwyn ar fusnes newydd o’u cartref ac eraill wedi bod yn casglu arian at achosion da.
Mae grŵp Côr-ona ar Facebook wedi diddanu a chysuro llawer ac mae tudalen Facebook Curo’r Corona’n Coginio a sefydlwyd gan ddwy o aelodau staff Merched y Wawr wedi bod yn gymorth i bobl yn ystod y cyfnod anodd hwn. Cyhoeddwyd llyfr ‘Curo’r Corona’n Coginio’, casgliad o ryseitiau, lluniau a chynghorion oddiar y grŵp facebook poblogaidd hwn. Ymysg yr holl ryseitiau, mae rysait gan Martha Cordiner – mae mwy o hanes y llyfr gan Martha a rysait arall ganddi yn y rhifyn hwn.
Rhaid edmygu’r unigolion prysur hynny sydd wedi bod yn gwneud gwaith gwirfoddol fel y criw lleol fu’n casglu sbwriel ar hyd ochrau ffordd osgoi’r dref a ffyrdd cyfagos (darllenwch erthygl ddifyr Siân Jones ‘Cofidiadur’ yn y rhifyn hwn).
Poblogaidd a chyfleus ydi’r llwybr newydd i feicwyr ac i gerddwyr o Ffordd Ystrad i gyfeiriad y cae pêl-droed a’r parc.
Newydd hefyd yw’r gwasanaethau o Sul i Sul i rai eglwysi ar Zoom tra bod eraill yn addoli yn eu capel mewn ffordd ddiogel a chyfrifol.
Mae ein harferion siopa wedi newid ac yn newydd hefyd – cyfle i ni siopa’n lleol ac i gefnogi busnesau’r dref er bod fan Tesco a’u tebyg yn ymwelwyr cyson yn ein strydoedd.
Ond mae’r pandemig yn newydd hefyd yn ein gwlad ac wrth imi fwynhau’r naill beth a’r llall, dw i’n teimlo’n anghyfforddus o bryd I’w gilydd tra bod cymaint yn dal i ddioddef, a’r haint yn magu nerth yn ein cymunedau unwaith eto.
Mae yna bobl fregus a phobl unig, pobl sy’n pryderu a phobl sy’n wael yn ein hardaloedd o hyd.
Yn y rhifyn hwn mae Dewi Rogers sy’n byw yn Perugia yn yr Eidal, yn sôn am ei ymweliad â Pero ger Milan yn ddiweddar. Eglura fel y mae’r coronafeirws wedi amharu gymaint ar fywyd yno. Gwag yw’r byrddau yn nhŷ bwyta Delfino yn Pero ac mae yna ystafelloedd gwag yng Ngwesty’r Embassy ar draws y ffordd. Yn lle teithio’r byd efo’i waith, mae Dewi bellach yn defnyddio Zoom yn ei swyddfa yn Perugia i gysylltu â’i gwsmeriaid ledled y byd.
Yn y rhifyn hwn hefyd mae Apêl Nadolig Cymorth Cristnogol yn cyfeirio at y cariad cymdogol sydd wedi bod yn fendith mewn cyfnod o ofn mewn rhannau o’r byd ac mae yna sawl enghraifft o’r cariad a’r consyrn lleol yma yn Ninbych ac ar draws y wlad yn ystod cyfnod y pandemig.
Mae Gareth Evans sy’n enedigol o Ddinbych yn byw bellach yn Ho Chi Minh City (Saigon) yn Fietnam. Mae’n ddiolchgar fod ymateb y Llywodraeth yno i’r coronafeirws wedi bod mor effeithiol – caewyd y ffin a gwrthodwyd mynediad i bob ymwelydd yn gynnar ym mis Mawrth. Sonia Gareth am gyfnod llym cwarantîn yno ac am gau ysgolion a ‘does na neb wedi bod yn cwyno am wisgo masg nag am y cyfnod clo byr a gafwyd yma,’meddai.
Mae mwy o hanes Gareth yn y rhifyn hwn.
Yn ddiweddar cynhalwyd Wythnos Dathlu Dysgu Cymraeg ar Radio Cymru a braf oedd gwrando ar ddysgwyr o bell ac agos sydd wedi ’croesi’r bont’ ac yn rhugl yn eu Cymraeg bellach fel Shaun o Washington D.C. sy’n byw nawr yng Nghaernarfon ac Isata Kanneh o Lanidloes ond wedi ei geni yn Sierra Leone. Mae llawer ohonynt wedi dysgu Cymraeg ar y we gan ddilyn cwrs ar SaySomethinginWelsh neu Duolingo.
Diddorol oedd gwrando ar Aran Jones, un o sylfaenwyr SaySomethinginWelsh yn sgwrsio efo Beti George ar y rhaglen ‘Beti a’i Phobol’ ar Radio Cymru’n ddiweddar.
Mae gennym ni ein dysgwyr hefyd yn ein Canolfan Iaith/Popeth Cymraeg ac yn y rhifyn hwn mi gewch eu hanes yn dysgu’r iaith ar Zoom yn ystod y cyfnod clo ac mae cyfraniad hefyd gan eu tiwtor, Nerys Ann Roberts.
Diolch am bob cyfraniad i’r rhifyn hwn o’r Bigwn mewn cyfnod anodd a diolch i Dyfrig am ei amynedd a’i waith.
Erfyl Williams
O.N. Ar Hydref 26, ganwyd Owen Minh Tran Evans, mab i Gareth Evans a Hope yn Fietnam. Llongyfarchiadau i Gareth a Hope a’u teuluoedd.
